ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ

eisagogh

ΑΣΤΙΓΜΑΤΙΣΜΟΣ: Τι είναι, αίτια, συμπτώματα και θεραπείες

Ο αστιγματισμός είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα διαθλαστικά προβλήματα, που επηρεάζει περίπου ένα στα τρία άτομα. Οφείλεται στο ότι ο κερατοειδής χιτώνας (το διαφανές πρόσθιο μέρος του ματιού) ή ο κρυσταλλοειδής φακός μέσα στο μάτι έχουν ακανόνιστο σχήμα.

Σε ένα φυσιολογικό μάτι, ο κερατοειδής χιτώνας και ο φακός έχουν ομαλή καμπυλότητα, με κυρτή πρόσθια επιφάνεια, όπως μια μπάλα του μπάσκετ και συνεργάζονται για να εστιάζουν το φως με ακρίβεια στον αμφιβληστροειδή χιτώνα στο πίσω μέρος του ματιού, δημιουργώντας καθαρές εικόνες. Με τον αστιγματισμό, είτε ο κερατοειδής χιτώνας είτε ο φακός έχουν σχήμα που μοιάζει περισσότερο με μπάλα του ράγκμπι, με διαφορετική καμπυλότητα στον κάθετο από ότι τον οριζόντιο άξονα. Αυτό το ακανόνιστο σχήμα προκαλεί ασαφή εστίαση του φωτός, με αποτέλεσμα η όρασή σας να είναι θολή ή παραμορφωμένη.

Πώς βλέπουμε όταν έχουμε αστιγματισμό;

Τα άτομα με αστιγματισμό συχνά περιγράφουν την όρασή τους, ειδικά την μακρινή, ώς διαρκώς θολή. Είναι δύσκολο να διακρίνουν τις λεπτομέρειες — η ανάγνωση μικρών γραμμάτων, η αναγνώριση προσώπων από την άλλη άκρη του δωματίου ή η ανάγνωση των πινακίδων κυκλοφορίας κατά την οδήγηση, γίνονται με δυσκολία.

Η νυχτερινή όραση είναι ιδιαίτερα δύσκολη. Τα φώτα από αυτοκίνητα ή τους σηματοδότες εμφανίζονται με φωτοστέφανα ή ακτίνες γύρω τους. Αυτό καθιστά δύσκολη και ενδεχομένως επικίνδυνη την οδήγηση την νύχτα, χωρίς γυαλιά.

Τα μάτια επίσης εργάζονται πολύ πιο σκληρά στην προσπάθεια τους να εστιάσουν. Μετά την ανάγνωση, τη χρήση υπολογιστή ή την επισταμένη εκτέλεση λεπτομερούς εργασίας, μπορεί να νιώθετε ότι τα μάτια σας είναι κουρασμένα.

Πολλοί άνθρωποι έχουν χαμηλό βαθμό αστιγματισμού και δεν τον αντιλαμβάνονται καν. Άλλοι όμως αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα όρασης που χρειάζονται διόρθωση. Ο αστιγματισμός συχνά συνυπάρχει με άλλες διαθλαστικές ανωμαλίες, όπως η μυωπία ή υπερμετρωπία

type

Τύποι αστιγματισμού

Οι τύποι αστιγματισμού διακρίνονται σε ομαλό και ανώμαλο, οι οποίοι διαφέρουν κυρίως ως προς την ομοιομορφία της καμπυλότητας του κερατοειδούς ή του φακού του οφθαλμού και κατά συνέπεια, ως προς τον τρόπο διόρθωσής τους.

Ομαλός (ή Κανονικός)Αστιγματισμός

Ο ομαλός αστιγματισμός είναι η πιο συχνή μορφή και συνήθως είναι κληρονομικός. Χαρακτηρίζεται από το ότι ο κερατοειδής έχει μεγαλύτερη καμπύλη προς μία κατεύθυνση, αλλά αυτή η καμπυλότητα είναι ομοιόμορφη και συμμετρική (οι κύριοι μεσημβρινοί - οι άξονες με τη μέγιστη και την ελάχιστη καμπυλότητα - είναι κάθετοι μεταξύ τους, σχηματίζοντας γωνία 90 μοιρών).

Διορθώνεται εύκολα με συνήθη γυαλιά οράσεως με κυλινδρικούς φακούς, μαλακούς τορικούς φακούς επαφής ή με διαθλαστική χειρουργική επέμβαση (Excimer Laser).

Ανώμαλος (ή Ακανόνιστος) Αστιγματισμός

Ο ανώμαλος αστιγματισμός χαρακτηρίζεται από ανομοιόμορφη και ασύμμετρη καμπυλότητα του κερατοειδούς (οι κύριοι μεσημβρινοί άξονες δεν είναι κάθετοι μεταξύ τους). Αυτό σημαίνει ότι η επιφάνεια του ματιού είναι ανομοιόμορφη, συνήθως από ουλές ή εκφυλίσεις. Συνήθως οφείλεται σε οφθαλμική πάθηση, όπως ο κερατόκωνος ή το οφθαλμικό τραύμα.

Δεν διορθώνεται με κοινά γυαλιά. Η διόρθωση απαιτεί πιο εξειδικευμένες μεθόδους, όπως οι ημίσκληροι/σκληροί RGP, υβριδικοί ή σκληρικοί φακοί. Σε σοβαρές περιπτώσεις, εφαρμόζονται πιο επεμβατικές διαδικασίες.

Αιτίες του αστιγματισμού

Πολλά νεογνά (>60%) έχουν αστιγματισμό (2-3D), που μάλιστα η μορφή του διαφέρει ανάλογα με την μέθοδό τοκετού, ο οποίος τείνει να αποκλιμακώνεται μέχρι τα πρώτα 2-3 έτη της ζωής. Σε αρκετές όμως περιπτώσεις, ο αστιγματισμός είναι παραμένει. Αν οι γονείς έχουν αστιγματισμό, είναι πιο πιθανό να τον έχουν και τα παιδιά τους.

Ο αστιγματισμός αναπτύσσεται αργότερα στη ζωή από:

Τραυματισμούς στον κερατοειδή χιτώνα
Ουλές από φλεγμονές του κερατοειδή χιτώνα
Χειρουργικές επεμβάσεις στα μάτια, ειδικά χειρουργική επέμβαση καταρράκτη ή μεταμόσχευση κερατοειδούς χιτώνα
Κερατόκωνο, μια κατάσταση όπου ο κερατοειδής χιτώνας σταδιακά λεπταίνει και προβάλλει προς τα έξω
Πίεση από τα βλέφαρα στον κερατοειδή χιτώνα, π.χ. σε βλεφαρόπτωση ή όγκους των βλεφάρων
Καταρράκτης (αύξηση του αστιγματισμού) του φακού

Η ύπαρξη αυτών των παραγόντων κινδύνου δεν σημαίνει ότι θα αναπτύξετε απαραίτητα αστιγματισμό, αλλά αυξάνει τις πιθανότητες.

Η φήμη ότι το διάβασμα σε αμυδρό φως, το να κάθεστε κοντά σε οθόνες ή το να ανοιγοκλείνετε τα μάτια προκαλούν αστιγματισμό δεν ισχύει. Αυτές οι δραστηριότητες δεν τον επιδεινώνουν, αλλά η ανάγκη για μισοκλείσιμο των ματιών, ώστε να δείτε πιο καθαρά, μπορεί να σημαίνει ότι τον έχετε.

Συμπτώματα αστιγματισμού

Τα συμπτώματα του αστιγματισμού αναπτύσσονται σε όλες τις ηλικίες και κυμαίνονται από ελάχιστα αισθητά έως αρκετά ενοχλητικά. Τα συνήθη σημάδια περιλαμβάνουν:

Θολή ή παραμορφωμένη όραση σε όλες τις αποστάσεις
Δυσκολία στην ανάγνωση λεπτομερειών, όπως μικρά κείμενα ή μακρινές πινακίδες
Φωτοστέφανα ή ακτίνες γύρω από τα φώτα τη νύχτα
Κοπιωπία, ειδικά μετά από διάβασμα ή χρήση οθόνης
Πονοκέφαλοι, ειδικά μετά από οπτικά απαιτητικές εργασίες
Τρίψιμο των ματιών ή μερικό κλείσιμο των βλεφάρων για να δείτε πιο καθαρά
Δυσφορία ή ερυθρότητα των ματιών

Τα παιδιά συχνά δεν συνειδητοποιούν ότι η όρασή τους είναι φτωχή, καθώς δεν έχουν γνωρίσει ποτέ κάτι διαφορετικό. Οι γονείς πρέπει να προσέχουν συμπτώματα όπως, το συχνό τρίψιμο των ματιών, το κράτημα των βιβλίων ή των ηλεκτρονικών συσκευών πολύ κοντά, η ανάγκη του παιδιού να πηγαίνει κοντά στην τηλεόραση, η χαμηλή σχολική επίδοση και η δυσκολία συγκέντρωσης στα μαθήματα ή οι υποτροπιάζοντες πονοκέφαλοι.

Η αμβλυωπία (τεμπέλικο μάτι) είναι ο πιο σοβαρός κίνδυνος, ειδικά στα παιδιά. Αν το ένα μάτι έχει περισσότερο αστιγματισμό από το άλλο, ο εγκέφαλος μπορεί να αρχίσει να αγνοεί το πιο θολό μάτι. Αυτό λέγεται ανισομετρωπική αμβλυωπία και μπορεί να προκαλέσει μόνιμη απώλεια όρασης σε αυτό το μάτι, ακόμη και αν ο αστιγματισμός διορθωθεί αργότερα. Σημαντικός όμως είναι και ο κίνδυνος της αμετρωπικής αμβλυωπίας σε υψηλούς αμφοτερόπλευρους αστιγματισμούς, όπου και τα δύο μάτια είναι τεμπέλικα. Γι' αυτό είναι πολύ σημαντική η έγκαιρη διάγνωση των διαθλαστικών ανωμαλιών στα παιδιά.

Διάγνωση του αστιγματισμού

Οι οφθαλμίατροι μπορούν να διαγνώσουν τον αστιγματισμό με μία οφθαλμολογική εξέταση. Η οφθαλμολογική εξέταση θα περιλαμβάνει πιθανώς διάφορες δοκιμασίες :

Έλεγχος της οπτικής οξύτητας: Θα διαβάσετε γράμματα, αριθμούς ή σχέδια σε παιδιά, σε έναν πίνακα (οπτότυπο) για να μετρηθεί πόσο καθαρά βλέπετε σε διαφορετικές αποστάσεις.

Διαθλαστική εξέταση: Ο οφθαλμίατρός θα σας τοποθετήσει σε ένα οφθαλμολογικό μηχάνημα που λέγεται αυτόματο διαθλασίμετρο. Στα παιδιά η εξέταση αυτή γίνεται ιδανικά μετά από την ενστάλαξη σταγόνων για κυκλοπληγία και πολλές φορές το αυτόματο διαθλασίμετρο δίνει την θέση του σε ένα άλλο όργανο το σκιασκόπιο. Σε συνεργάσιμους ενήλικες και σε παιδιά που δεν έχουν ενσταλαχτεί σταγόνες, ο ιατρός θα τοποθετήσει στην συνέχεια διαφορετικούς φακούς μπροστά από τα μάτια σας. Θα πρέπει να του πείτε ποιοι φακοί κάνουν τον πίνακα πιο καθαρό, βοηθώντας τον να καθορίσει την ακριβή συνταγή για γυαλιά.

Κερατομετρία: Μετρά την καμπυλότητα του κερατοειδούς — απαραίτητη εξέταση για την ανίχνευση κερατοειδικού αστιγματισμού.

Τοπογραφία κερατοειδούς: Αυτή η προηγμένη εξέταση δημιουργεί έναν λεπτομερή χάρτη της επιφάνειας της κερατοειδούς σας, δείχνοντας ακόμη και τις πιο μικρές ανωμαλίες. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την ανίχνευση ανώμαλου αστιγματισμού και τον σχεδιασμό θεραπειών όπως η τοποθέτηση φακών επαφής ή η χειρουργική επέμβαση με Excimer Laser.

Αστιγματισμός στα παιδιά

Όπως προαναφέραμε πολλά μωρά γεννιούνται με αστιγματισμό, ο οποίος συχνά εξαφανίζεται κατά τη διάρκεια των πρώτων ετών της ζωής. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει πάντα, γεγονός που καθιστά σημαντική την έγκαιρη ανίχνευση του.

Ο αστιγματισμός αν δεν διορθωθεί μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη της όρασης ενός παιδιού. Εάν το ένα μάτι έχει σημαντικό αστιγματισμό και το άλλο όχι, ο εγκέφαλος μπορεί να αρχίσει να αγνοεί το θολό μάτι — μια κατάσταση που ονομάζεται ανισομετρωπική αμβλυωπία ή «τεμπέλικο μάτι». Μόλις περάσει η παιδική ηλικία, η αμβλυωπία γίνεται μόνιμη και δεν διορθώνεται.

Ο αστιγματισμός μπορεί επίσης να επηρεάσει τη μάθηση. Τα παιδιά μπορεί να έχουν προβλήματα με το διάβασμα, τη συγκέντρωση ή την παρακολούθηση του σχολείου. Μπορεί να αποφεύγουν δραστηριότητες που απαιτούν καλή όραση.

Συνιστώμενες οφθαλμολογικές εξετάσεις στα παιδιά:

Κατά τη νεογνική περίοδο
Κατά τις προληπτικές επισκέψεις πριν από την σχολική ηλικία (1ο, 3ο, 5ο έτος)
Κάθε 1-2 χρόνια κατά τη διάρκεια της σχολικής ηλικίας

Προειδοποιητικά σημάδια για τους γονείς: Προσέξτε για στραβισμό, συχνό τρίψιμο των ματιών, υποτροπιάζοντες πονοκεφάλους, σκύψιμο πάνω από τα βιβλία, κάθισμα πολύ κοντά σε οθόνες ή δυσκολία συγκέντρωσης.

Πώς μετριέται ο αστιγματισμός;

Ο αστιγματισμός μετριέται σε διοπτρίες (D, βαθμοί), οι οποίες περιγράφουν την οπτική ισχύ του φακού, που απαιτείται για τη διόρθωση της όρασής σας.

0 διοπτρίες = χωρίς αστιγματισμό

0,5-1 διοπτρίες = χαμηλός αστιγματισμός (πολύ συνηθισμένος, συχνά δεν χρειάζεται διόρθωση)
1,5+ διοπτρίες = συνήθως χρειάζεται διόρθωση με γυαλιά ή φακούς επαφής
2,0+ διοπτρίες = μέτριος έως σημαντικός αστιγματισμός

Το αν χρειάζεστε διόρθωση εξαρτάται τόσο από τους βαθμούς όσο και από το είδος του αστιγματισμού. Μερικά άτομα με ήπιο αστιγματισμό αισθάνονται καλά χωρίς διόρθωση, ενώ άλλα επωφελούνται από αυτήν.

Διόρθωση του αστιγματισμού

Υπάρχουν διάφορες αποτελεσματικές θεραπείες για τη διόρθωση του αστιγματισμού. Ο οφθαλμίατρός σας θα σας βοηθήσει να επιλέξετε με βάση τη συνταγή σας, τον τρόπο ζωής και τις προτιμήσεις σας.

Γυαλιά

Τα γυαλιά είναι η απλούστερη και πιο συνηθισμένη λύση. Οι σύγχρονοι φακοί μπορούν να διορθώσουν τον αστιγματισμό, καθώς έχουν διαφορετική ισχύ σε διαφορετικές κατευθύνσεις, αντισταθμίζοντας το ακανόνιστο σχήμα του ματιού σας.

Φακοί επαφής

Δύο κύριοι τύποι φακών επαφής διορθώνουν τον αστιγματισμό:

Τορικοί μαλακοί φακοί: Ειδικά σχεδιασμένοι φακοί επαφής με διαφορετικές δυνάμεις σε διαφορετικές περιοχές. Λειτουργούν καλά για τους περισσότερους ανθρώπους με κανονικό αστιγματισμό, αν και κοστίζουν περισσότερο από τους κανονικούς φακούς επαφής.

Άκαμπτοι αεροδιαπερατοί φακοί επαφής (RGP): Σκληροί φακοί που επιτρέπουν τη ροή οξυγόνου στο μάτι. Επειδή είναι άκαμπτοι, δεν προσαρμόζονται στο ακανόνιστο σχήμα του κερατοειδούς όπως οι μαλακοί φακοί. Αντίθετα, το κενό μεταξύ φακού και κερατοειδούς γεμίζει με δάκρυα, και η λεία επιφάνεια του φακού δημιουργεί μια νέα, ομαλή διαθλαστική επιφάνεια. Έτσι αντισταθμίζουν αποτελεσματικά τις ανωμαλίες του ανώμαλου αστιγματισμού που δεν μπορούν να διορθώσουν τα γυαλιά και οι μαλακοί φακοί. Χρειάζονται μια περίοδο προσαρμογής, αλλά παρέχουν εξαιρετική διόρθωση της όρασης και διαρκούν περισσότερο από τους μαλακούς φακούς.

Ορθοκερατολογία (Ortho-K)

Ειδικοί σκληροί φακοί τοποθετούνται κατά τη διάρκεια της νύχτας και αναδιαμορφώνουν τον κερατοειδή κατά τη διάρκεια του ύπνου. Όταν αφαιρούνται το πρωί, η όρασή σας είναι καθαρή όλη την ημέρα χωρίς καμία διόρθωση. Το αποτέλεσμα είναι προσωρινό και αν σταματήσετε να φοράτε τους φακούς, ο αστιγματισμός επιστρέφει. Η θεραπεία λειτουργεί καλύτερα σε ήπιο έως μέτριο αστιγματισμό.

Διαθλαστική χειρουργική (Excimer Laser)

Οι παρακάτω διαθλαστικές χειρουργικές μέθοδοι αναδιαμορφώνουν μόνιμα τον κερατοειδή με τη χρήση excimer laser:

LASIK: Ο χειρουργός δημιουργεί ένα λεπτό κρημνό στον κερατοειδή, χρησιμοποιεί το laser για να αναδιαμορφώσει τον ιστό από κάτω και στη συνέχεια επανατοποθετεί τον κρημνό. Οι περισσότεροι άνθρωποι βλέπουν καθαρά μέσα σε μία ή δύο ημέρες.

PRK: Επέμβαση παρόμοια με τη LASIK, αλλά χωρίς τη δημιουργία κρημνού. Το επιφανειακό στρώμα αφαιρείται και αναγεννιέται φυσικά. Η ανάρρωση διαρκεί περισσότερο, αλλά τα αποτελέσματα είναι συγκρίσιμα με το Lasik.

Παρενέργειες της χειρουργικής επέμβασης:

Προσωρινές παρενέργειες όπως ξηροφθαλμία, ευαισθησία στο φως και προβλήματα νυχτερινής όρασης συνήθως υποχωρούν μέσα σε λίγες εβδομάδες ή μήνες. Σοβαρές επιπλοκές είναι σπάνιες, αλλά μπορεί να περιλαμβάνουν λοίμωξη ή αλλαγές στην όραση.

Ο οφθαλμίατρός σας θα σας βοηθήσει να αποφασίσετε ποια θεραπεία ταιριάζει καλύτερα στις ανάγκες σας.

Επέμβαση αντικατάστασης του φακού (επέμβαση καταρράκτη)

Τορικοί ενδοφακοί: Για άτομα με καταρράκτη και αστιγματισμό, αυτοί οι ειδικοί φακοί αντικατάστασης του φυσικού κρυσταλλοειδούς φακού μπορούν να διορθώσουν και τα δύο προβλήματα κατά τη διάρκεια της χειρουργικής επέμβασης καταρράκτη.

Επισκεφθείτε έναν οφθαλμίατρο

Με την κατάλληλη διόρθωση, ο αστιγματισμός δεν χρειάζεται να περιορίζει την όραση και την ποιότητα της ζωής σας. Οι σύγχρονες θεραπείες είναι ασφαλείς, αποτελεσματικές και σε προσιτές τιμές για όλους.

Ο Δρ. Σταμάτης Γκατζώνης είναι χειρουργός οφθαλμίατρος, Fellow of European Board of Ophthalmology (FEBO) και επιπλέον έχει εξειδίκευση στην παιδοφθαλμολογία και την διαθλαστική χειρουργική. Διαθέτει τον πλέον σύγχρονο εξοπλισμό και την εμπειρία για πλήρη αξιολόγηση της όρασης σας. Είναι Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Παιδοφθαλμολογίας & Στραβισμού και Δ/ντής της Παιδοφθαλμολογικής Κλινικής του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών.

Θα μας βρείτε Πατησίων (28ης Οκτωβρίου) 117, 11251, Πεδίον Άρεως, Αθήνα ή Διστόμου 5-7, Μαρούσι, 15125. Τηλ. (+30) 210 88 22 900.