Υπερμετρωπία:
Συμπτώματα, Διάγνωση,
Επέμβαση με Excimer Laser
Η υπερμετρωπία είναι μια διαθλαστική ανωμαλία του ματιού, όπου το φως εστιάζει πίσω
από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τα κοντινά αντικείμενα να
φαίνονται θολά, ενώ τα μακρινά μπορεί να είναι καθαρά. Ωστόσο, όσο αυξάνεται ο βαθμός
της υπερμετρωπίας, τόσο περισσότερο επηρεάζεται και η μακρινή όραση.
Ποια είναι της αίτια της υπερμετρωπίας;
Η υπερμετρωπία προκύπτει κυρίως από δύο λόγους:
-
Αξονική υπερμετρωπία: Το αξονικό μήκος του ματιού είναι πιο μικρό από το κανονικό.
-
Διαθλαστική υπερμετρωπία: Ο κερατοειδής ή ο φακός του ματιού δεν έχουν αρκετή διαθλαστική ισχύ (δεν είναι αρκετά κυρτοί), οπότε το φως δεν μπορεί να εστιαστεί σωστά.
Η πάθηση συνήθως υπάρχει εκ γενετής και παραμένει σταθερή, αλλά γίνεται πιο εμφανής
με την ηλικία, καθώς μειώνεται η ικανότητα προσαρμογής του φακού.
Πως Βλέπουμε με Υπερμετρωπία
Στην υπερμετρωπία, το μάτι δυσκολεύεται να εστιάσει καθαρά σε κοντινά αντικείμενα, όπως κατά την ανάγνωση ή τη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών. Σε χαμηλούς βαθμούς, ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες, η όραση μπορεί να παραμένει καλή χάρη στη αντιρρόπηση που προσφέρει η αυξημένη προσαρμοστική ικανότητα του ιδιαίτερα ελαστικού νεανικού φακού, ο οποίος αλλάζει σχήμα και καμπυλότητα ώστε να φέρει την εικόνα στο επίπεδο του αμφιβληστροειδή.
Η διαδικασία αυτή επιτρέπει προσωρινή αντιστάθμιση, όμως με την πάροδο του χρόνου και τη μείωση της ελαστικότητας του φακού, η προσαρμογή περιορίζεται με αποτέλεσμα να επηρεάζεται πρώτα η κοντινή και τελικά και η μακρινή όραση.
Ποια είναι τα συμπτώματα της Υπερμετρωπίας
Τα συμπτώματα διαφέρουν ανάλογα με την ηλικία και τον βαθμό του διαθλαστικού σφάλματος.
Στους ενήλικες, το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι η θολή κοντινή όραση, η οποία μπορεί να επιδεινώνεται μετά από διάβασμα ή εργασία σε οθόνη. Η συνεχής προσπάθεια του ακτινωτού μυός για εστίαση προκαλεί κόπωση των ματιών, πονοκεφάλους στο τέλος της ημέρας και δυσκολία συγκέντρωσης. Σε υψηλούς βαθμούς, η θολή όραση μπορεί να επεκταθεί και στις μακρινές αποστάσεις. Οι υπερμέτρωπες συνήθως εμφανίζουν πρώιμα πρεσβυωπικά ενοχλήματα (<44-45 έτη), λόγω της μείωσης της προσαρμοστικής ικανότητας του φακού.
Στα παιδιά, η υπερμετρωπία μπορεί να μην γίνει εύκολα αντιληπτή, καθώς ο ελαστικός φακός προσαρμόζει και αντιρροπεί την υπερμετρωπία εύκολα. Καθώς όμως η ενεργοποίηση της προσαρμογής του φακού είναι συνδυασμένο εγκεφαλικό αντανακλαστικό με την σύγκλιση, είναι συχνά αιτίο συγκλίνοντα στραβισμού. Επίσης, μπορεί να εκδηλωθεί με πονοκεφάλους, δυσκολία συγκέντρωσης, τρίψιμο των ματιών & αποφυγή δραστηριοτήτων που απαιτούν κοντινή όραση. Η έγκαιρη διάγνωση είναι καθοριστική για την πρόληψη της αμβλυωπίας και της μόνιμης μείωσης της όρασης.
Μέχρι Πόσους Βαθμούς Φτάνει η Υπερμετρωπία
Η υπερμετρωπία κατατάσσεται ανάλογα με τη σοβαρότητά της:
-
Χαμηλή: +0.50 έως +2.00 διοπτρίες
-
Μέτρια: +2.00 έως +4.00 διοπτρίες
-
Υψηλή: +4.00 έως +6.00 διοπτρίες
-
Πολύ υψηλή: άνω των +6.00 διοπτριών
Σε σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να φτάσει τις +10.00 ή +12.00 διοπτρίες, συνήθως λόγω συγγενών ή ανατομικών ανωμαλιών.
Υπερμετρωπία στα Παιδιά
Πολλά παιδιά γεννιούνται με έναν βαθμό υπερμετρωπίας, ο οποίος μειώνεται φυσιολογικά
μέχρι την ηλικία των 7-8 ετών, καθώς το μάτι μεγαλώνει. Όταν όμως η υπερμετρωπία
υπερβαίνει τις +3.50 διοπτρίες, τείνει να παραμένει και στην ενήλικη ζωή[5].
Τα παιδιά με υψηλή υπερμετρωπία διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να αναπτύξουν:
-
Στραβισμό (εσωτροπία), λόγω της υπερβολικής προσπάθειας προσαρμογής. Περίπου το 20% των παιδιών με σημαντική υπερμετρωπία αναπτύσσουν στραβισμό[6].
-
Αμβλυωπία (τεμπέλικο μάτι), όταν υπάρχει διαφορά βαθμών μεταξύ των δύο ματιών.
Για τον λόγο αυτό, οι τακτικοί οφθαλμολογικοί έλεγχοι είναι απαραίτητοι:
-
Στους 6-12 μήνες (πρώτος έλεγχος)
-
Στα 3 & 5 έτη (πριν από το σχολείο)
-
Κάθε 1-2 χρόνια κατά τη σχολική ηλικία
-
Πως Γίνεται η Διάγνωση της Υπερμετρωπίας
Η διάγνωση πραγματοποιείται μέσω πλήρους οφθαλμολογικού ελέγχου. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως ζουν με διαθλαστικά σφάλματα που δεν έχουν διορθωθεί[7].
Η εξέταση περιλαμβάνει:
-
Μέτρηση οπτικής οξύτητας με πίνακες αριθμών ή σχημάτων, σε διάφορα μεγέθη.
-
Διαθλαστικό έλεγχο με αυτόματο διαθλασίμετρο ή σκιασκοπία.
-
Κυκλοπληγική διάθλαση: Χρησιμοποιούνται σταγόνες (κυκλοπεντολάτη ή ατροπίνη) που παραλύουν προσωρινά τον ακτινωτό μυ, εξαλείφοντας την προσαρμογή[6]. Αυτό επιτρέπει τη μέτρηση του συνόλου της υπερμετρωπίας, συμπεριλαμβανομένης της λανθάνουσας. Είναι απαραίτητη στα παιδιά (λόγω υψηλής προσαρμοστικής τους ικανότητας) και στους υποψήφιους για laser (για μέγιστη ακρίβεια μέτρησης)[23][24].
-
Τοπογραφία και παχυμετρία κερατοειδή, όπου χρειάζεται για διαθλαστική χειρουργική.
-
Βυθοσκόπηση και μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης για τον αποκλεισμό άλλων παθήσεων.
Πως Διορθώνεται η Υπερμετρωπία
Η υπερμετρωπία δεν μπορεί να προληφθεί, αλλά μπορεί να διορθωθεί αποτελεσματικά. Οι επιλογές θεραπείας περιλαμβάνουν:
1. Γυαλιά
Η απλούστερη και ασφαλέστερη μέθοδος διόρθωσης. Οι φακοί είναι θετικοί (συγκλίνοντες) και βοηθούν το φως να εστιάζει σωστά στον αμφιβληστροειδή.
-
Παιδιά: συνιστάται η συνεχής χρήση, ειδικά σε περιπτώσεις στραβισμού ή αμβλυωπίας. Η διαλείπουσα χρήση οδηγεί σε θολή όραση & μη συμμόρφωση.
-
Ενήλικες: ανάλογα με τους βαθμούς, μπορεί να χρειάζονται γυαλιά μόνο για κοντινή εργασία ή συνεχώς.
2. Φακοί Επαφής
Προσφέρουν καθαρότερη όραση και ελευθερία κινήσεων. Διατίθενται σε διάφορους τύπους (ημερήσιοι, μηνιαίοι) και χρησιμοποιούνται κυρίως από εφήβους και ενήλικες με σταθερούς βαθμούς.
3. Διαθλαστική Χειρουργική με Laser
Η πλέον σύγχρονη και οριστική λύση. Το Εxcimer laser αναδιαμορφώνει την καμπυλότητα του κερατοειδή ώστε να εστιάζει σωστά το φως. Οι δύο κύριες τεχνικές είναι:
Θεραπεία της Υπερμετρωπίας με LASIK
Τι είναι το LASIK;
Δημιουργείται ένας λεπτός κρημνός στην επιφάνεια του κερατοειδή, το laser αναδιαμορφώνει το στρώμα του και ο κρημνός επανατοποθετείται."
Η επέμβαση διαρκεί περίπου 15 λεπτά και είναι ανώδυνη. Η βελτίωση της όρασης είναι ταχεία, με πλήρη σταθεροποίηση μέσα σε 1-3 μήνες[9].
Πλεονεκτήματα του LASIK
-
Άμεση βελτίωση όρασης
-
Ελάχιστος μετεγχειρητικός πόνος
-
Ταχύτερη αρχική σταθερότητα
Θεραπεία της Υπερμετρωπίας με PRK
Στο PRK δεν δημιουργείται κρημνός. Αφαιρείται το επιθήλιο του κερατοειδή και
εφαρμόζεται το laser απευθείας στην επιφάνεια. Τοποθετείται ένας θεραπευτικός φακός
επαφής. Το επιθήλιο αναγεννάτε μέσα σε λίγες ημέρες.
Η μέθοδος ενδείκνυται για ασθενείς με χαμηλή υπερμετρωπία (>3D). με λεπτό κερατοειδή
ή πιο δραστήριο τρόπο ζωής (πχ αθλητές). Το PRK, αν και έχει πιο αργή ανάρρωση τις
πρώτες εβδομάδες, στο τέλος (μετά από 6-12 μήνες) δίνει εξίσου καλά αποτελέσματα με το
LASIK.[10].
Υποστροφή
Η διόρθωση της υπερμετρωπίας με laser έχει υψηλότερο κίνδυνο υποστροφής (regression)
σε σύγκριση με τη μυωπία. Ο κερατοειδής τείνει να επιστρέφει αργά στο αρχικό σχήμα, με
τη σταθεροποίηση να χρειάζεται έως και 6 μήνες ή περισσότερο[7].
Σε μακροχρόνιες μελέτες, η ακρίβεια εντός ±0.50 D μειώθηκε από 92% στους 3 μήνες σε
72% στους 36 μήνες[15][30]. Οι ασθενείς πρέπει να ενημερώνονται για αυτή την
πιθανότητα.
Όρια Διόρθωσης με Laser
Οι περισσότερες πλατφόρμες laser είναι εγκεκριμένες για διόρθωση έως +5.00 D έως +6.00 D. Η διόρθωση άνω των +5.00 D θεωρείται υψηλή και συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο
οπτικών παρενεργειών (φωτοστέφανα, λάμψεις)[16][29].
Ποσοστά Επιτυχίας
Τα ποσοστά επιτυχίας με σύγχρονα Excimer Laser είναι υψηλά:
-
Λειτουργική όραση (20/40 ή καλύτερη) σε ποσοστό μεγαλύτερο του 96% των ματιών[31]
-
Ακριβής διόρθωση (εντός ±0.50 D): 92% στους 3 μήνες, αλλά μειώνεται στο 72% μετά από 36 μήνες λόγω υποστροφής[30]
Ποια είναι η Κατάλληλη Ηλικία για Υπερμετρωπικό Excimer Laser?
Η διαθλαστική χειρουργική συνιστάται μετά τα 18 έτη, ενώ η διάθλαση πρέπει να έχει σταθεροποιηθεί για τουλάχιστον 1-2 χρόνια. Δεν υπάρχει αυστηρό ανώτατο ηλικιακό όριο, αλλά μετά τα 50 έτη μπορεί να ενδείκνυται εναλλακτικά η αντικατάσταση του φυσικού φακού με ενδοφακό, ειδικά αν συνυπάρχει πρεσβυωπία ή αρχόμενος καταρράκτης.
Η Ημέρα της Επέμβασης και Μετεγχειρητικές Οδηγίες
Η όλη διαδικασία επέμβασης Excimer Laser διαρκεί περίπου 20 λεπτά. Ο ασθενής προσέρχεται με άνετα ρούχα, χωρίς αρώματα ή μακιγιάζ, και συνοδεύεται από κάποιον, καθώς δεν μπορεί να οδηγήσει μετά.
Τι να κάνετε μετά την επέμβαση:
-
Ξεκουραστείτε με κλειστά μάτια τις πρώτες ώρες.
-
Χρησιμοποιήστε τις οφθαλμικές σταγόνες όπως έχει υποδειχθεί.
-
Αποφύγετε να τρίψετε τα μάτια σας.
Επιστροφή στις δραστηριότητες:
-
Ελαφριά εργασία : 48 ώρες μετά.
-
Ελαφριά άσκηση: μετά από 1 εβδομάδα.
-
Κολύμβηση: μετά από 1 μήνα.
Αντικατάσταση Κρυσταλλοειδούς Φακού με Ενδοφακό (Επέμβαση Καταρράκτη)
Σε ασθενείς με πολύ υψηλή υπερμετρωπία (άνω των +6.00 διοπτριών) ή σε άτομα άνω των 50 ετών, η αντικατάσταση του φυσικού φακού με ενδοφακό αποτελεί μια αποτελεσματική λύση.
Η διαδικασία είναι ίδια με την επέμβαση καταρράκτη. Αφαιρείται ο φυσικός φακός και αντικαθίσταται από έναν τεχνητό, ο οποίος μπορεί να είναι τορικός ή πολυεστιακός, ώστε να έχετε καλή κοντινή και μακρινή όραση χωρίς γυαλιά[2].
Υπερμετρωπία και Πρεσβυωπία -- Ποια η Διαφορά
Η υπερμετρωπία και η πρεσβυωπία επηρεάζουν και οι δύο την κοντινή όραση, αλλά διαφέρουν μεταξύ τους αιτιολογικά.
-
Υπερμετρωπία: Προκαλείται από ανατομικούς λόγους (μικρό αξονικό μήκος οφθαλμού, επίπεδος κερατοειδής) και συνήθως υπάρχει από τη γέννηση.
-
Πρεσβυωπία: Οφείλεται στη φυσιολογική γήρανση-σκλήρυνση του φακού και εμφανίζεται μετά τα 44-45 έτη[3].
Όταν ένας υπερμέτρωπας φτάσει στην ηλικία των 44-45 ετών, η πρεσβυωπική ενόχληση γίνεται ακόμα πιο έντονη λόγω της υποκείμενης υπερμετρωπίας, κάνοντας την κοντινή εργασία πιο δύσκολη.
Υπερμετρωπία και Αστιγματισμός
Η υπερμετρωπία συχνά συνυπάρχει με αστιγματισμό, ο οποίος οφείλεται στην ασύμμετρη καμπυλότητα του κερατοειδή. Ο συνδυασμός αυτός (υπερμετρωπία & αστιγματισμός) προκαλεί παραμόρφωση και θόλωση της εικόνας σε όλες τις αποστάσεις.
Η διόρθωση μπορεί να γίνει με:
-
Γυαλιά ή φακούς επαφής με σφαιρο-κυλινδρική διόρθωση.
-
Διαθλαστική χειρουργική (LASIK ή PRK) που διορθώνει ταυτόχρονα και τα δύο σφάλματα[12].
Πότε να Επισκεφθείτε Οφθαλμίατρο
Επικοινωνήστε με οφθαλμίατρο αν:
-
Δυσκολεύεστε να εστιάσετε σε κοντινές αποστάσεις.
-
Έχετε συχνούς πονοκεφάλους ή κόπωση μετά από διάβασμα.
-
Το παιδί σας αποφεύγει δραστηριότητες κοντινής όρασης ή παρουσιάζει στραβισμό.
-
Είστε άνω των 18 ετών και επιθυμείτε διόρθωση με laser.
Οι τακτικοί προληπτικοί έλεγχοι είναι σημαντικοί για όλους, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, καθώς επιτρέπουν την έγκαιρη αντιμετώπιση των διαθλαστικών σφαλμάτων.
Συχνές Ερωτήσεις
Βιβλιογραφία
[1] Castagno VD, Fassa AG, Carret MLV, Vilela MAP, Meucci RD. Hyperopia: a meta-analysis of prevalence and a review of associated factors among school-aged children. BMC Ophthalmol. 2014;14:163.
[2] Hashemi H, Fotouhi A, Yekta A, Pakzad R, Ostadimoghaddam H, Khabazkhoob M. Global and regional estimates of prevalence of refractive errors: Systematic review and meta-analysis. J Curr Ophthalmol. 2018;30(1):3-22.
[3] Miranza. Hyperopia and presbyopia: what is the difference? 2023. Available from:
https://miranza.es/en/eye-wellness-blog/hyperopia-presbyopia-differences/
[4] Cotter SA, Varma R, Tarczy-Hornoch K, et al. Risk factors associated with childhood strabismus: the multi-ethnic pediatric eye disease and Baltimore pediatric eye disease studies. Ophthalmology. 2011;118(11):2251-2261.
[5] Jiang X, Tarczy-Hornoch K, Stram D, et al. Prevalence, characteristics, and risk factors of moderate or high hyperopia among multiethnic children 6 to 72 months of age: A pooled analysis of individual participant data. Ophthalmology. 2019;126(7):989-999.
[6] Tarczy-Hornoch K. The epidemiology of early childhood hyperopia. Optom Vis Sci. 2007;84(2):115-123.
[7] World Health Organization. Universal eye health: a global action plan 2014-2019. Geneva: WHO; 2013.
[8] American Academy of Ophthalmology. LASIK - Laser Eye Surgery. 2024. Available from:
https://www.aao.org/eye-health/treatments/lasik
[9] Moore BD, Augsburger AR, Ciner EB, et al. Optometric Clinical Practice Guideline: Care of the Patient with Hyperopia. St. Louis, MO: American Optometric Association; 1997.
[10] Alonso-Juárez E, Álvarez-Peregrina C, Villa-Collar C, Sánchez-Tena MÁ. Meta-analysis: clinical outcomes of laser-assisted in situ keratomileusis (LASIK) and photorefractive keratectomy (PRK) in hyperopia. BMC Ophthalmol. 2025;25(1):76.
[11] Llovet F, Galal A, Benítez-del-Castillo JM, Ortega J, Martín C, Baviera J. One-year results of excimer laser in situ keratomileusis for hyperopia. J Cataract Refract Surg. 2009;35(7):1156-1165.
[12] Reinstein DZ, Archer TJ, Gobbe M. Epithelial thickness after hyperopic LASIK: three-dimensional display with Artemis very high-frequency digital ultrasound. J Refract Surg. 2010;26(8):555-564.
[15] Tabbara KF, Al-Hajji R. Long-term results of LASIK for low to moderate hyperopia. J Refract Surg. 2005;21(1):60-64.
[16] UCLA Health. Vision Limits for LASIK. 2024. Available from:
[23] Eyetek Optometrists. What is a Cycloplegic Refraction? 2024. Available from:
https://www.eyetek.co.za/articles/2019/8/15/what-is-a-cycloplegic-refraction-1
[24] Optometrists.org. Why Does My Child Need a Cycloplegic Refraction? Available from:
[29] Clarity Eye Group. What are the Vision Limits for Laser Eye Surgery? 2024. Available from:
https://www.clarityeyegroup.com/blog/what-are-the-vision-limits-for-laser-eye-surgery/
[30] Haffajee R, et al. Topographic Stability After Hyperopic LASIK over a 3-year follow-up. J Refract Surg. 2010;26(3):195-201.
[31] Zhang J, et al. Comparison of Visual Outcome After Hyperopic LASIK Using a Wavefront-Optimized Platform. J Ophthalmol. 2021;2021:1-11.