Μυωπία
Η μυωπία είναι η πιο συχνή διαθλαστική διαταραχή και επηρεάζει ολοένα και μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού. Πρόκειται για μια κατάσταση κατά την οποία τα μακρινά αντικείμενα φαίνονται θολά, ενώ τα κοντινά διακρίνονται καθαρά. Αν και για πολλούς η μυωπία σημαίνει απλώς ότι φοράμε γυαλιά, όταν είναι υψηλή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές οφθαλμολογικές επιπλοκές.
Τι είναι η μυωπία;
Η μυωπία εμφανίζεται όταν το μάτι δεν εστιάζει σωστά το φως. Αντί οι ακτίνες να συγκεντρώνονται ακριβώς επάνω στον αμφιβληστροειδή, συγκλίνουν λίγο πιο μπροστά του. Αυτό συμβαίνει συνήθως επειδή ο οφθαλμός είναι πιο μακρύς από το φυσιολογικό ή σπανιότερα επειδή ο κερατοειδής είναι πιο κυρτός. Ο αμφιβληστροειδής είναι το εσωτερικό, ευαίσθητο στρώμα του ματιού που καταγράφει τις εικόνες. Όταν η εστίαση δεν γίνεται σωστά, τα μακρινά αντικείμενα φαίνονται θολά, ενώ τα κοντινά παραμένουν καθαρά.
Η μυωπία ταξινομείται σε βαθμούς:
-
Χαμηλή (έως -3 διοπτρίες)
-
Μέτρια (-3 έως -6 διοπτρίες)
-
Υψηλή (πάνω από -6 διοπτρίες)
Ειδικές μορφές:
-
Συγγενής μυωπία: Η συγγενής μυωπία υπάρχει από τη γέννηση και συνήθως είναι υψηλού βαθμού. Μπορεί να συνδέεται με σοβαρές οφθαλμικές ανωμαλίες ή συστηματικά σύνδρομα. Ο παιδοφθαλμολογικός έλεγχος του βρέφους από τους πρώτους μήνες της ζωής, βοηθά στον εντοπισμό ανάλογων πιθανών οφθαλμολογικών παθήσεων που χρειάζονται ειδική ιατρική φροντίδα & διερεύνηση.
-
Σχολική μυωπία: Η σχολική μυωπία εμφανίζεται στα πρώτα σχολικά χρόνια και συχνά εξελίσσεται γρήγορα στην παιδική και εφηβική ηλικία. Ακολουθεί την σωματική ανάπτυξη και τείνει να σταθεροποιείται στο τέλος της 2ης δεκαετίας της ζωής. Συνδέεται με την παρατεταμένη εργασία σε κοντινή απόσταση και μπορεί να αυξηθεί ραγδαία, με την πάροδο του χρόνου. Αποτελεί την πιο κοινή μορφή μυωπίας
-
Παθολογική ή κακοήθης ή εκφυλιστική μυωπία: Η παθολογική μυωπία είναι μια εξελικτική μορφή της πάθησης, όπου το μάτι συνεχίζει μεγαλώνει υπερβολικά σε αξονικό μήκος. Συνδέεται με εκφυλιστικές αλλοιώσεις στον αμφιβληστροειδή και την ωχρά κηλίδα, αυξάνοντας τον κίνδυνο μόνιμης απώλειας όρασης. Απαιτεί στενή και εφόρου ζωής παρακολούθηση από τον οφθαλμίατρο.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Η κλινική εικόνα της μυωπίας διαφέρει ανάλογα με την ηλικία.
-
∙Στα παιδιά: συχνά δεν καταλαβαίνουν ότι δεν βλέπουν φυσιολογικά. Τα σημάδια εντοπίζονται από γονείς ή εκπαιδευτικούς και περιλαμβάνουν δυσκολία να δουν τα μακρινά αντικείμενα, τάση να πλησιάζουν πολύ σε βιβλία ή οθόνες, πονοκεφάλους, μειωμένη συγκέντρωση στο σχολείο ή μειωμένη επίδοση. Η έγκαιρη διάγνωση παίζει σημαντικό ρόλο, γιατί η μυωπία μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα κατά την παιδική και εφηβική ηλικία.
-
∙Στους ενήλικες: το κυριότερο σύμπτωμα είναι η θολή μακρινή όραση, που γίνεται πιο ενοχλητική στην οδήγηση –ιδίως τη νύχτα. Συχνά συνυπάρχουν πονοκέφαλοι, κόπωση ή ενόχληση μετά από πολύωρη οπτική εργασία.
Ποια είναι τα αίτια της μυωπίας;
Τα αίτια είναι πολυπαραγοντικά:
-
∙Γενετικοί παράγοντες: εάν και οι δύο γονείς είναι μύωπες, το παιδί έχει αυξημένες πιθανότητες να αναπτύξει μυωπία. Έχουν εντοπιστεί περισσότεροι από 200 γενετικοί τόποι που σχετίζονται με διαθλαστικές ανωμαλίες συμπεριλαμβανομένης της μυωπίας. ∙Περιβαλλοντικοί παράγοντες: η πολύωρη εργασία σε κοντινή απόσταση, η εκτεταμένη χρήση ηλεκτρονικών συσκευών και η έλλειψη έκθεσης στο φυσικό φως, συμβάλλουν στην ανάπτυξή της.
-
∙Βιολογικοί μηχανισμοί: η αξονική επιμήκυνση προκαλεί λέπτυνση των οφθαλμικών ιστών, κάνοντας τον αμφιβληστροειδή πιο ευάλωτο σε μια πιθανή ρήξη.
Πόσο συχνή είναι;
Η μυωπία αυξάνεται παγκοσμίως με ανησυχητικούς ρυθμούς:
Στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ, το 30–40% των νέων ενηλίκων είναι μύωπες. Στην Ανατολική Ασία, τα ποσοστά στους εφήβους αγγίζουν το 80–90%. Μέχρι το 2050, εκτιμάται ότι το 50% του παγκόσμιου πληθυσμού θα έχει μυωπία και το 10% υψηλή μυωπία.
Ο σύγχρονος τρόπος ζωής, όπως η μειωμένη παραμονή σε εξωτερικούς χώρους, η παρατεταμένη κοντινή εργασία και η χρήση οθονών, επιταχύνει τη εξέλιξή της. Η ντοπαμίνη, που παράγεται στον αμφιβληστροειδή με την έκθεση στο φως της ημέρας, φαίνεται να περιορίζει την υπερβολική επιμήκυνση του ματιού. Όταν η έκθεση στο φως είναι περιορισμένη, τα επίπεδα ντοπαμίνης μειώνονται και έτσι αυξάνεται ο κίνδυνος ανάπτυξης μυωπίας.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση της μυωπίας βασίζεται σε εξετάσεις που μετρούν πώς το μάτι εστιάζει το φως, προκειμένου να αξιολογηθεί η διάθλαση. Ο οφθαλμίατρος μπορεί να χρησιμοποιήσει σκιασκοπία, διαθλασιμετρία ή την υποκειμενική διάθλαση, ώστε να επιλέξει ποιοι φακοί προσφέρουν καλύτερη όραση στον ασθενή.
Στα παιδιά, η πιο αξιόπιστη μέθοδος είναι η κυκλοπληγική διάθλαση. Με τη χρήση ειδικών κολλυρίων που χαλαρώνουν προσωρινά τους μυς εστίασης, αποφεύγεται η ψευδής υπερδιόρθωση και καταγράφεται με ακρίβεια το διαθλαστικό σφάλμα. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνωρίζει αυτή τη διαδικασία ως το «golden standard» για τη μέτρηση της μυωπίας στα παιδιά. Χωρίς αυτήν, υπάρχει κίνδυνος λανθασμένης διάγνωσης ή λάθος συνταγής γυαλιών, που μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση της μυωπίας ή ακόμη και σε κοπιωπία ή αμβλυωπία.
Άλλες εξετάσεις περιλαμβάνουν μέτρηση οπτικής οξύτητας σε μακρινές και κοντινές αποστάσεις, μέτρηση του αξονικού μήκους με οπτική βιομετρία, καθώς και οπτική τομογραφία συνοχής (OCT) και βυθοσκόπηση σε περιπτώσεις υψηλής μυωπίας, ώστε να εντοπίζονται πιθανές αλλοιώσεις στον αμφιβληστροειδή.
Τι κινδύνους κρύβει η υψηλή μυωπία;
Η υψηλή και παθολογική μυωπία δεν είναι αριθμητικά μόνο περισσότερες διοπτρίες, αλλά συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών:
-
Αποκόλληση αμφιβληστροειδούς: η λέπτυνση του αμφιβληστροειδούς αυξάνει την πιθανότητα ρωγμών και αποκόλλησης, μια επείγουσα κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη απώλεια όρασης.
-
Μυωπική εκφύλιση ωχράς: εκφυλιστικές αλλοιώσεις στην κεντρική περιοχή του αμφιβληστροειδούς μπορεί να προκαλέσουν σοβαρή και μη αναστρέψιμη απώλεια της κεντρικής όρασης. ∙Γλαύκωμα: οι μύωπες έχουν αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης γλαυκώματος, ακόμη και με φυσιολογική ενδοφθάλμια πίεση. Η διάγνωση απαιτεί τακτική παρακολούθηση με εξειδικευμένες εξετάσεις.
-
Καταρράκτης: η μυωπία μπορεί να οδηγήσει σε πρόωρο καταρράκτη σε νεαρές ηλικίες, αλλά και ο καταρράκτης μπορεί να επιδεινώσει τη μυωπία, ιδιαίτερα σε άτομα άνω των 55 ετών.
-
Αμβλυωπία: Στα παιδιά με υψηλή ή ανισομετρωπική μυωπία, η διαφορετική ποιότητα εικόνας μπορεί να οδηγήσει σε αμβλυωπία του οφθαλμού με την μεγαλύτερη μυωπία ή και των δύο οφθαλμών σε υψηλή αμφοτερόπλευρη μυωπία.
Ποιες είναι οι διαθέσιμες θεραπείες;
Συχνοί τρόποι αντιμετώπισης
Η μυωπία μπορεί να διορθωθεί με γυαλιά, φακούς επαφής ή χειρουργικές επεμβάσεις. Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τον βαθμό μυωπίας και τις ανάγκες του ασθενούς.
-
Γυαλιά: η πιο συνηθισμένη και ασφαλής λύση. Χρησιμοποιούνται είτε μόνιμα είτε μόνο για δραστηριότητες που απαιτούν καθαρή μακρινή όραση, όπως οδήγηση ή μάθημα στο σχολείο. Στους ενήλικες μετά τα 40 μπορεί να χρειαστούν πολυεστιακοί φακοί για καθαρή όραση σε όλες τις αποστάσεις.
-
Φακοί επαφής: προσφέρουν πιο ευρύ οπτικό πεδίο και μεγαλύτερη άνεση σε αθλητικές δραστηριότητες, αλλά απαιτούν σχολαστική υγιεινή.
-
Ορθοκερατολογία (Ortho - K): Ειδικοί φακοί που φοριούνται τη νύχτα και αναδιαμορφώνουν προσωρινά τον κερατοειδή, ώστε την ημέρα ο ασθενής να βλέπει καθαρά χωρίς γυαλιά ή φακούς. Ενδείκνυται κυρίως για ήπια μυωπία.
Διαθλαστική χειρουργική με excimer laser (LASIK, PRK, SMILE)
Οι διαθλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις, όπως οι LASIK, PRK και SMILE, αποτελούν
επιλογές για ενήλικες με σταθερή μυωπία, προσφέροντας μόνιμη διόρθωση της όρασης.6
Επεμβάσεις όπως η LASIK και η PRK είναι τύποι διόρθωσης της μυωπίας, που
χρησιμοποιούν ένα excimer laser για να αναδιαμορφώσουν τον κερατοειδή και να
διορθώσουν την διαθλαστική ανωμαλία.
-
LASIK (Laser-Assisted In Situ Keratomileusis): Ο χειρουργός δημιουργεί έναν λεπτό κρημνό (flap) στο εξωτερικό ανώτερο τμήμα του κερατοειδούς, αναδιαμορφώνει το υποκείμενο στρώμα με excimer laser και επανατοποθετεί τον κρημνό. Η ανάρρωση είναι συνήθως γρήγορη, εντός 1-2 ημερών. Η πλήρης αποκατάσταση της όρασης μπορεί να διαρκέσει λίγες εβδομάδες. Πάνω από το 99% των ασθενών που υποβάλλονται σε επέμβαση LASIK επιτυγχάνουν όραση 5/10 ή καλύτερη.
-
PRK (Photorefractive Keratectomy): Αφαιρείται το πολύ λεπτό επιφανειακό στρώμα του κερατοειδούς (επιθήλιο) και στη συνέχεια ο κερατοειδής αναδιαμορφώνεται με excimer laser. Η ανάρρωση μπορεί να είναι πιο επώδυνη για τις πρώτες ημέρες και η πλήρης αποκατάσταση της όρασης να διαρκέσει μερικές εβδομάδες.
-
SMILE (Small-Incision Lenticule Extraction): Ο χειρουργός χρησιμοποιεί ένα femtosecond laser για να δημιουργήσει έναν λεπτό δίσκο (lenticule) μέσα στον κερατοειδή, τον οποίο αφαιρεί μέσω μιας μικρής τομής. Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται μόνο για τη διόρθωση μυωπίας και αστιγματισμού.
Ενδοφακοί
Για ασθενείς που δεν μπορούν να υποβληθούν σε διαθλαστική χειρουργική με excimer laser, κυρίως λόγω πολύ υψηλής μυωπίας ή λεπτού και ανώμαλου κερατοειδούς, προτείνεται η λύση της ένθεσης ενδοφακών.
-
Φακικοί ενδοφακοί (ICL)
Πρόκειται για λεπτούς, μαλακούς φακούς που τοποθετούνται μέσα στο μάτι, ανάμεσα στην ίριδα και τον φυσικό φακό, χωρίς να τον αντικαθιστούν. Χρησιμοποιούνται για τη διόρθωση πολύ υψηλής μυωπίας, ακόμη και έως -20 διοπτρίες, και αποτελούν καλή επιλογή για ασθενείς που δεν είναι κατάλληλοι για LASIK ή PRK. Η επέμβαση είναι αναστρέψιμη, η αποκατάσταση γρήγορη και η ποιότητα όρασης ιδιαίτερα καλή.
-
Αφαίρεση του κρυσταλλοειδούς φακού (Refractive Lens Exchange, RLE)
Σε αυτή τη διαδικασία αφαιρείται ο φυσικός φακός του ματιού και αντικαθίσταται με έναν τεχνητό ενδοφακό, με τρόπο παρόμοιο με τη χειρουργική επέμβαση καταρράκτη. Η μέθοδος προτείνεται σε άτομα άνω των 40 ετών, καθώς μπορεί να διορθώσει ταυτόχρονα τη μυωπία και την πρεσβυωπία. Ένα σημαντικό πλεονέκτημα είναι ότι, αφού αφαιρεθεί ο φυσικός φακός, δεν υπάρχει πλέον κίνδυνος ανάπτυξης καταρράκτη στο μέλλον.
Ασκήσεις ενίσχυσης όρασης:
∙Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται οπτικές ασκήσεις και τεχνικές εστίασης με στόχο την ενδυνάμωση των μυών του ματιού και τη βελτίωση της προσαρμογής. Η μέθοδος δεν είναι αποτελεσματική για όλους τους ασθενείς με μυωπία και συνιστάται κυρίως όταν το πρόβλημα σχετίζεται με σπασμό προσαρμογής.
Μπορεί να προληφθεί ή να ελεγχθεί η εξέλιξή της;
Δεν μπορούμε να αποτρέψουμε εντελώς την εμφάνιση της μυωπίας, αλλά υπάρχουν μέτρα
που μειώνουν τον κίνδυνο ή επιβραδύνουν την εξέλιξη:
-
Υπαίθριες δραστηριότητες: τουλάχιστον δύο ώρες καθημερινής έκθεσης στο ηλιακό φως, μειώνουν τον κίνδυνο ανάπτυξης μυωπίας στα παιδιά.
-
∙Διαλείμματα από κοντινή εργασία: Kάθε 20 λεπτά, επικεντρώστε το βλέμμα σε αντικείμενο 6 μέτρα μακριά για 20 δευτερόλεπτα.
-
Ατροπίνη χαμηλής δόσης: κλινικές μελέτες απέδειξαν ότι η χρήση ατροπίνης 0,01%–0,05% μειώνει σημαντικά την αύξηση της μυωπίας στα παιδιά.
-
Ειδικοί φακοί: φακοί με τεχνολογία DIMS και φακοί επαφής MiSight έχουν δείξει αποτελεσματικότητα στον έλεγχο της μυωπικής αξονικής επιμήκυνσης.
Παιδιά, έφηβοι και μυωπία
Η παιδική και εφηβική ηλικία είναι η περίοδος που η μυωπία εμφανίζεται και εξελίσσεται
ταχύτερα. Αυτό την καθιστά κρίσιμο ζήτημα για την ανάπτυξη και την καθημερινότητα του
παιδιού:
-
Επηρεάζει τη σχολική επίδοση, καθώς τα παιδιά δυσκολεύονται να δουν καθαρά στον πίνακα.
-
Μπορεί να επηρεάσει την αυτοπεποίθηση και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη του.
-
Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή παρέμβαση μειώνουν τον κίνδυνο σοβαρής παθολογικής μυωπίας στην ενήλικη ζωή.
Οι γονείς πρέπει να ενθαρρύνουν δραστηριότητες των παιδιών και να φροντίζουν για τακτικές εξετάσεις στον παιδοφθαλμίατρο.
Ζώντας με τη μυωπία
Οι περισσότεροι μύωπες μπορούν να ζουν χωρίς ιδιαίτερους περιορισμούς, εφόσον χρησιμοποιούν την κατάλληλη για αυτούς μέθοδο διόρθωσης. Η επιλογή της μεθόδου θεραπείας είναι εξατομικευμένη. Η τακτική παρακολούθηση στον οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη, ειδικά σε υψηλή μυωπία, ώστε να εντοπιστούν έγκαιρα πιθανές επιπλοκές.
Κλείστε ραντεβού
Η μυωπία μπορεί να επηρεάσει σε βάθος την όραση και την ποιότητα ζωής, τόσο στην παιδική ηλικία όσο και στην ενήλικη ζωή. Η έγκαιρη διάγνωση και η σωστή αντιμετώπιση μειώνουν τις επιπτώσεις και προστατεύουν την υγεία των ματιών σας. Για μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση και σύγχρονες εξατομικευμένες θεραπευτικές επιλογές, απευθυνθείτε στον οφθαλμίατρο Σταμάτη Γκατζώνη. Θα μας βρείτε Πατησίων (28ης Οκτωβρίου) 117, 11251, Πεδίον Άρεως, Αθήνα & Διστόμου 5-7, 15125, Μαρούσι. Τηλ. (+30) 210 88 22 900.
Υπερμετρωπία και Αστιγματισμός
Η υπερμετρωπία συχνά συνυπάρχει με αστιγματισμό, ο οποίος οφείλεται στην ασύμμετρη καμπυλότητα του κερατοειδή. Ο συνδυασμός αυτός (υπερμετρωπία & αστιγματισμός) προκαλεί παραμόρφωση και θόλωση της εικόνας σε όλες τις αποστάσεις.
Η διόρθωση μπορεί να γίνει με:
-
Γυαλιά ή φακούς επαφής με σφαιρο-κυλινδρική διόρθωση.
-
Διαθλαστική χειρουργική (LASIK ή PRK) που διορθώνει ταυτόχρονα και τα δύο σφάλματα[12].
Πότε να Επισκεφθείτε Οφθαλμίατρο
Επικοινωνήστε με οφθαλμίατρο αν:
-
Δυσκολεύεστε να εστιάσετε σε κοντινές αποστάσεις.
-
Έχετε συχνούς πονοκεφάλους ή κόπωση μετά από διάβασμα.
-
Το παιδί σας αποφεύγει δραστηριότητες κοντινής όρασης ή παρουσιάζει στραβισμό.
-
Είστε άνω των 18 ετών και επιθυμείτε διόρθωση με laser.
Οι τακτικοί προληπτικοί έλεγχοι είναι σημαντικοί για όλους, ακόμη και χωρίς συμπτώματα, καθώς επιτρέπουν την έγκαιρη αντιμετώπιση των διαθλαστικών σφαλμάτων.
Συχνές Ερωτήσεις
Βιβλιογραφία
[1] Castagno VD, Fassa AG, Carret MLV, Vilela MAP, Meucci RD. Hyperopia: a meta-analysis of prevalence and a review of associated factors among school-aged children. BMC Ophthalmol. 2014;14:163.
[2] Hashemi H, Fotouhi A, Yekta A, Pakzad R, Ostadimoghaddam H, Khabazkhoob M. Global and regional estimates of prevalence of refractive errors: Systematic review and meta-analysis. J Curr Ophthalmol. 2018;30(1):3-22.
[3] Miranza. Hyperopia and presbyopia: what is the difference? 2023. Available from:
https://miranza.es/en/eye-wellness-blog/hyperopia-presbyopia-differences/
[4] Cotter SA, Varma R, Tarczy-Hornoch K, et al. Risk factors associated with childhood strabismus: the multi-ethnic pediatric eye disease and Baltimore pediatric eye disease studies. Ophthalmology. 2011;118(11):2251-2261.
[5] Jiang X, Tarczy-Hornoch K, Stram D, et al. Prevalence, characteristics, and risk factors of moderate or high hyperopia among multiethnic children 6 to 72 months of age: A pooled analysis of individual participant data. Ophthalmology. 2019;126(7):989-999.
[6] Tarczy-Hornoch K. The epidemiology of early childhood hyperopia. Optom Vis Sci. 2007;84(2):115-123.
[7] World Health Organization. Universal eye health: a global action plan 2014-2019. Geneva: WHO; 2013.
[8] American Academy of Ophthalmology. LASIK - Laser Eye Surgery. 2024. Available from:
https://www.aao.org/eye-health/treatments/lasik
[9] Moore BD, Augsburger AR, Ciner EB, et al. Optometric Clinical Practice Guideline: Care of the Patient with Hyperopia. St. Louis, MO: American Optometric Association; 1997.
[10] Alonso-Juárez E, Álvarez-Peregrina C, Villa-Collar C, Sánchez-Tena MÁ. Meta-analysis: clinical outcomes of laser-assisted in situ keratomileusis (LASIK) and photorefractive keratectomy (PRK) in hyperopia. BMC Ophthalmol. 2025;25(1):76.
[11] Llovet F, Galal A, Benítez-del-Castillo JM, Ortega J, Martín C, Baviera J. One-year results of excimer laser in situ keratomileusis for hyperopia. J Cataract Refract Surg. 2009;35(7):1156-1165.
[12] Reinstein DZ, Archer TJ, Gobbe M. Epithelial thickness after hyperopic LASIK: three-dimensional display with Artemis very high-frequency digital ultrasound. J Refract Surg. 2010;26(8):555-564.
[15] Tabbara KF, Al-Hajji R. Long-term results of LASIK for low to moderate hyperopia. J Refract Surg. 2005;21(1):60-64.
[16] UCLA Health. Vision Limits for LASIK. 2024. Available from:
[23] Eyetek Optometrists. What is a Cycloplegic Refraction? 2024. Available from:
https://www.eyetek.co.za/articles/2019/8/15/what-is-a-cycloplegic-refraction-1
[24] Optometrists.org. Why Does My Child Need a Cycloplegic Refraction? Available from:
[29] Clarity Eye Group. What are the Vision Limits for Laser Eye Surgery? 2024. Available from:
https://www.clarityeyegroup.com/blog/what-are-the-vision-limits-for-laser-eye-surgery/
[30] Haffajee R, et al. Topographic Stability After Hyperopic LASIK over a 3-year follow-up. J Refract Surg. 2010;26(3):195-201.
[31] Zhang J, et al. Comparison of Visual Outcome After Hyperopic LASIK Using a Wavefront-Optimized Platform. J Ophthalmol. 2021;2021:1-11.