Η οφθαλμολογική εξέταση του παιδιού προσαρμόζεται στην ηλικία και στο στάδιο ανάπτυξης της όρασής του, με ορισμένες εξετάσεις, όπως η κυκλοπληγική διάθλαση και η βυθοσκόπηση να θεωρούνται απαραίτητες, ιδιαίτερα στην προσχολική ηλικία, αν και δεν χρειάζεται να επαναλαμβάνονται σε κάθε επίσκεψη. 
 

Παρακάτω αναφέρονται οι προβλεπόμενες αρχικές εξετάσεις ανά ηλικία, με βάση τις οδηγίες διεθνών οργανισμών. Η παιδοφθαλμολογική εξέταση είναι εξατομικευμένη διαδικασία  και ορισμένοι έλεγχοι επαναλαμβάνονται ανάλογα με την εξελικτική πορεία της όρασης του παιδιού. 
 

Νεογνά & Βρέφη 0 – 3 μηνών 

​

Η πρώτη οφθαλμολογική εκτίμηση στα νεογνά συνιστάται να γίνεται στο μαιευτήριο, αμέσως μετά τη γέννηση, και οπωσδήποτε μέχρι τον πρώτο μήνα της ζωής για τον αποκλεισμό συγγενών (εκ γενετής) παθήσεων που απαιτούν άμεση αντιμετώπιση, ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος μόνιμης μείωσης της όρασης. 
 

Βρέφη 6–12 μηνών​

​

Στον πρώτο πλήρη έλεγχο, ο παιδοφθαλμίατρος αξιολογεί αν η όραση του μωρού αναπτύσσεται φυσιολογικά. Η εξέταση αυτή βοηθά να εντοπιστούν νωρίς τυχόν συγγενείς ανωμαλίες, που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την οπτική ανάπτυξη. 
 

- Έλεγχος της αντίδρασης στο φως και των κινήσεων παρακολούθησης αντικειμένων, για την αξιολόγηση της όρασης & της οφθαλμικής κινητικότητας.
- Εκτίμηση ευθυγράμμισης των ματιών για τον αποκλεισμό πρώιμου στραβισμού. 

∙ Έλεγχος του ερυθρού αντανακλαστικού. Όταν η κόρη του ματιού φωτίζεται με ένα μικρό φανό, φυσιολογικά παρατηρείται μια ομοιόμορφη ερυθρή αντανάκλαση και στα δύο μάτια, ένδειξη ότι ο αμφιβληστροειδής είναι υγιής. Αν όμως η αντανάκλαση είναι λευκή (λευκοκορία) ή απουσιάζει, αυτό μπορεί να υποδηλώνει κάποια ενδοφθάλμια παθολογία ή ακόμη και έναν κακοήθη όγκο αμφιβληστροειδούς (ρετινοβλάστωμα). 
- Αντικειμενική εκτίμηση της διάθλασης (εάν απαιτείται) για την ανίχνευση της διαθλαστικής κατάστασης των ματιών καθώς και πιθανών διαφορών μεταξύ τους, που μπορεί να οδηγήσουν σε ανισομετρωπική αμβλυωπία. 

∙Βυθοσκόπηση  για την εκτίμηση του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου. 

 

Παιδιά 2–3 ετών​

​

Σε αυτή την ηλικία, η συνεργασία του παιδιού βελτιώνεται, επιτρέποντας έναν πιο ολοκληρωμένο έλεγχο. Ο στόχος είναι να εντοπιστούν διαθλαστικά σφάλματα και πρώιμες ενδείξεις στραβισμού ή αμβλυωπίας. 
 

∙ Έλεγχος της οπτικής οξύτητας με εικόνες ή σύμβολα, ανάλογα με την ικανότητα συνεργασίας του παιδιού (συνήθως μετά το 3ο έτος) 

∙ Έλεγχος της ευθυγράμμισης, κινητικότητας και σύγκλισης των ματιών. 

∙ Αντικειμενική κυκλοπληγική διάθλαση με αυτόματο διαθλασίμετρο ή με σκιασκοπία,  για τη διάγνωση μυωπίας, υπερμετρωπίας ή αστιγματισμού, ώστε να διαπιστωθεί αν χρειάζονται γυαλιά. 

∙ Βυθοσκόπηση  για την εκτίμηση του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου. 

 

Παιδιά 3–5 ετών​

​

Πρόκειται για την πιο κομβική ηλικία, καθώς η όραση πλησιάζει στην πλήρη ανάπτυξή της πριν το παιδί ξεκινήσει το σχολείο. Η εξέταση στοχεύει στη διάγνωση και αντιμετώπιση της αμβλυωπίας, του στραβισμού και των σοβαρών διαθλαστικών ανωμαλιών. 
 

∙ Μέτρηση οπτικής οξύτητας κάθε ματιού, με πίνακες σχεδίων ή γραμμάτων Ε κατάλληλους για παιδιά. 

∙ Κυκλοπληγική διάθλαση με σταγόνες που χαλαρώνουν προσωρινά την προσαρμογή, για ακριβή εκτίμηση της ανάγκης για γυαλιά. 

∙ Έλεγχος στερεοσκοπικής όρασης για την ικανότητα αντίληψης του βάθους (τρισδιάστατη όραση) και της διόφθαλμης συνεργασίας των ματιών. 

∙ Έλεγχος χρωματικής αντίληψης, για τη διάγνωση δυσχρωματοψίας, ειδικά στα αγόρια 

∙ Έλεγχος για την ύπαρξη έκδηλου ή λανθάνοντα στραβισμού  

∙ Βιομικροσκόπηση του κερατοειδούς και του φακού για τον αποκλεισμό φλεγμονών ή συγγενών αλλοιώσεων. 

∙ Βυθοσκόπηση για την εκτίμηση της κατάστασης του αμφιβληστροειδούς και του οπτικού νεύρου. 

∙ Μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης (αν απαιτείται) για την πρόληψη παιδικού γλαυκώματος. 

 

Παιδιά 6 ετών και μετά​

​

Με την έναρξη του σχολείου, ο έλεγχος επικεντρώνεται στην παρακολούθηση της διάθλασης και της συνεργασίας των ματιών, καθώς οι οπτικές απαιτήσεις αυξάνονται. 

∙ Έλεγχος της οπτικής οξύτητας και της διάθλασης κάθε 1–2  χρόνια ή και συχνότερα, για την παρακολούθηση της οπτικής ικανότητας. 

∙ Αξιολόγηση της προσαρμογής, της σύγκλισης και του οφθαλμοκινητικού συντονισμού, απαραίτητων για την ανάγνωση και συγκέντρωση. 

∙ Έλεγχος για την ύπαρξη έκδηλου ή λανθάνοντα στραβισμού
∙ Έλεγχος χρωματικής αντίληψης, για τη διάγνωση δυσχρωματοψίας, ειδικά στα αγόρια 

∙ Έλεγχος στερεοσκοπικής όρασης για την ικανότητα αντίληψης του βάθους (τρισδιάστατη όραση) και της διόφθαλμης συνεργασίας των ματιών. 

∙ Βιομικροσκόπηση του κερατοειδούς και του φακού 
∙ Βυθοσκόπηση και μέτρηση ενδοφθάλμιας πίεσης σε παιδιά με οικογενειακό ιστορικό ή κλινική ένδειξη. 
 

Η εξέταση πραγματοποιείται σε ήρεμο, φιλικό περιβάλλον και όλες οι διαδικασίες είναι ανώδυνες. Αν χρησιμοποιηθούν σταγόνες, μπορεί να παρουσιαστεί παροδική θαμπάδα στην κοντινή όραση ή ευαισθησία στο φως για λίγες ώρες, κάτι απολύτως φυσιολογικό.